Vele wegen leiden naar Rome; in een gesprek zijn er veel verschillende manieren om dezelfde boodschap over te brengen. Als je heel beleefd wilt zijn kun je bijvoorbeeld zeggen ‘Het is hier best fris’ in plaats van ‘Doe het raam dicht’. In de meeste gevallen begrijpt je gesprekspartner dan nog steeds wat je bedoelt, ook breng je je boodschap zo indirect. Hoe doet hij of zij dat eigenlijk? En, is het begrijpen van zo’n indirecte zin niet veel moeilijker dan het begrijpen van een directe zin?

Vele wegen leiden naar Rome...
Vele wegen leiden naar Rome…

Om dit te onderzoeken heb ik pupillometrie gebruikt, een methode waarbij je iemands pupilgrootte meet. Verschillen in de grootte van de pupil worden vaak gebruikt als indicator van ‘mentale inspanning’. Je pupil wordt bijvoorbeeld groter als je moeilijkere zinnen moet verwerken in vergelijking met simpele zinnen; het kost je meer moeite. Is dit misschien ook het geval voor indirect verzoeken?

Onderzoek laat zien dat er tijdens het begrijpen van indirecte verzoeken activiteit is in hersengebieden die je ook gebruikt als je jezelf verplaatst in een ander. Het zou dus zo kunnen zijn dat je voor het herkennen van indirecte verzoeken goed moet nadenken over wat de andere persoon eigenlijk bedoelt en dat dit zorgt voor meer mentale inspanning en dus grotere pupillen.

In mijn eerste experiment was dit inderdaad het geval. Als proefpersonen een foto van een open raam zagen en de zin ‘het is hier te fris’ hoorden, werden hun pupillen groter dan wanneer ze een zin hoorden waar geen indirect verzoek achter zit, bijvoorbeeld ‘het is hier mooi’. Het lijkt dus zo te zijn dat we voor indirecte verzoeken net wat meer moeite moeten doen om ze te begrijpen, waarschijnlijk omdat we onszelf moeten verplaatsen in de spreker.

Het is natuurlijk wel zo dat het luisteren naar een opgenomen zin terwijl je naar een plaatje kijkt iets anders is dan een echt gesprek. Misschien is het in het ‘echte leven’ wel makkelijker om een indirect verzoek te begrijpen omdat informatie over de situatie, de persoon en het voorafgaande gesprek ons hierbij kunnen helpen. Om te kijken of dit zo is wil ik in mijn volgende experiment mensen indirecte verzoeken laten horen in een natuurlijkere omgeving. Daarover later meer!

Geschreven door: Johanne Tromp

Advertenties