Zoeken

Het Talige Brein

Categorie

onderzoek

Spreker in het theater van Milete

Op dinsdag 30 augustus 2022 had ik het voorrecht in het imposante theater van Milete bij ondergaande zon een lezing te mogen geven over het belang van Anaximander van Milete voor de opkomst van het wetenschappelijk denken. Toehoorders waren geïnteresseerde academici uit Nederland en een archeologe uit Turkije, verbonden aan de Universiteit van Oxford. Een in het Nederlands geschreven verslag van de lezing volgt hieronder. De lezing was in het Engels.

Doorgaan met het lezen van “Spreker in het theater van Milete”

Waarom kunnen chimpansees niet praten zoals mensen?

Chimpansees zijn onze meest naaste verwanten, maar terwijl wij vlotte gesprekspartners zijn praten zij helemaal niet. Wat is eigenlijk de evolutionaire oorzaak van dit enorme verschil? Chimpansees, bonobo’s, gorilla’s en orang-oetans kunnen leren om met mensen te communiceren door middel van afbeeldingen of gebarentaal, maar de vocale geluiden die ze produceren gaan nauwelijks verder dan wat gekir en gegrom. Het is best een raadsel waarom ze geen woorden kunnen leren spreken, zelfs niet als ze vanaf hun geboorte door mensen zijn opgevoed. Ontbreekt bij chimpansees simpelweg de anatomie van het spraakkanaal dat nodig is om de juiste geluiden te produceren of hebben ze gewoon minder “neurale controle” over hun spraakkanaal?

Doorgaan met het lezen van “Waarom kunnen chimpansees niet praten zoals mensen?”

Hebben abstracte begrippen een abstracte betekenis?

In de taalwetenschappen worden woorden als “vrijheid”, “rechtvaardigheid”, en “vrede geclassificeerd als abstracte concepten omdat ze – in tegenstelling tot concrete begrippen zoals “auto” en “olifant”- niet verwijzen naar objecten in de fysieke wereld. Recente studies tonen echter aan dat abstracte concepten geworteld zijn in onze ervaring van emoties en sociale interacties en dus minder abstract zijn dan je zou denken!

Doorgaan met het lezen van “Hebben abstracte begrippen een abstracte betekenis?”

Onze hersenen zijn speciaal afgestemd op het geluid van (oorlogs)waarschuwingen

In de Griekse mythologie waren de Sirenen gevaarlijke zeenimfen die op rotsachtige eilanden leefden. Met hun betoverende liedjes lokten deze half-vogel, half-vrouwelijke wezens schepen om zich op rotsachtige kusten kapot te varen, en vervolgens doodden ze de matrozen. Ook tegenwoordig kondigen sirenes vaak vernietiging aan. Het jammerende geluid van luchtalarmsirenes in Oekraïne herinnert ons aan de onderliggende realiteit van Sireneliedjes, namelijk een ‘waarschuwing voor gevaar’. Zelfs in alle rust kunnen we openbare waarschuwingssirenes horen net zoals de sirenes die elke eerste maandag van de maand door de straten van Nederland loeien. Maar waarom zijn sirenegeluiden nu eigenlijk zo goed om gevaar aan te duiden en wat gebeurt er in de hersenen als we een alarmerend geluid horen?

Doorgaan met het lezen van “Onze hersenen zijn speciaal afgestemd op het geluid van (oorlogs)waarschuwingen”

Praten met chatbots: de weg van de toekomst

Met enige melancholie denk je misschien soms aan de tijd dat bedrijven telefonisch beschikbaar waren en dat je met een echt mens kon spreken die klaar stond om je vragen te beantwoorden. Helaas, die tijden lijken voorbij. Telefoonnummers zijn steeds moeilijker te vinden of ontbreken soms helemaal. Geleidelijk aan wordt direct menselijk contact vervangen door “chatbots” die sommige bedrijven liefdevol hun “digitale collega’s” noemen. Zo gaat de Nederlandse post (PostNL) er bijvoorbeeld prat op dat hun digitale collega “Daan” met succes meer dan 160.000 vragen per maand afhandelt.

Doorgaan met het lezen van “Praten met chatbots: de weg van de toekomst”

Wat is cyberspeak? En hoe gaat ons brein daarmee om?

De toenemende populariteit van elektronische berichten (smsjes, whatsapp, e-mails, etc) heeft ervoor gezorgd dat mensen anders communiceren. Om efficiënter te communiceren, korten mensen woorden of uitdrukkingen vaak af, bijvoorbeeld door letters met cijfers te combineren, acroniemen te gebruiken of klinkers of letters helemaal weg te laten. Bijvoorbeeld, w88 voor “wachten”, iig voor “in ieder geval” of mss voor “misschien”. Dit maakt het typen dus sneller, maar is het ook sneller te begrijpen voor de ontvanger? 

Doorgaan met het lezen van “Wat is cyberspeak? En hoe gaat ons brein daarmee om?”

Hoe kunnen we elkaar beter verstaan met een mondkapje op?

Stel je voor: je zit met je vrienden in de trein en probeert ze te vertellen over wat je dit weekend hebt gedaan. De trein zit aardig vol. Naast jullie zit een andere vriendengroep die druk met elkaar in gesprek is, achter jullie zit een man te bellen, en voor jullie zit een ouder te spelen met een kleuter. Enthousiast vertel je over het museum dat je dit weekend hebt bezocht. “Hè, wat zeg je nu?” vraagt je vriend terwijl hij je vragend aankijkt. “Die vervelende mondkapjes ook!”

Doorgaan met het lezen van “Hoe kunnen we elkaar beter verstaan met een mondkapje op?”

Conceptcellen in het menselijk brein en neurale netwerken

Wist je dat als je een fan bent van Star Wars, er in je hersenen neuronen kunnen zijn die alleen reageren op personages uit die films? Ook interessant is dat sommige soorten “kunstmatige hersenen” die wetenschappers met computers maken (zogenaamde “artificiële neurale netwerken”) ook spontaan dergelijke neuronen ontwikkelen. Wat vertelt dit ons (en wat niet) over de werking van het echte brein? En wat heeft het met taal te maken?

Doorgaan met het lezen van “Conceptcellen in het menselijk brein en neurale netwerken”

Woorden als Medicijn

Ontwikkelingen en vooruitgang in de geneeskunde zijn de afgelopen decennia sterk “technologie gedreven” geworden. E-health, sociale robots en AI zijn sterke aanjagers van innovaties in de kliniek. Dit alles mag echter geen afbreuk doen aan de cruciale rol die wordt gespeeld door taal in de communicatie tussen de gezondheidswerkers (artsen, verpleegkundigen, enz.) en patiënten. Woorden zijn namelijk niet onschuldig.

Doorgaan met het lezen van “Woorden als Medicijn”

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑