We zijn gewend om te denken dat wat we zien de werkelijkheid goed weerspiegelt, met uitzondering van een kleine vervorming hier en daar. We hebben het over de ogen als de ramen naar de buitenwereld, die ons in staat stellen de “werkelijkheid waar te nemen”. Onderzoek laat ons zien dat het plaatje niet zo simpel is als we wellicht denken. Het blijkt dat de manier waarop we onze omgeving zien erg wordt gevormd door onze kennis, ervaringen, en verwachtingen. En één van de grootste invloeden op onze waarneming lijkt taal te zijn.

Onze waarneming wordt beïnvloed door onze kennis en verwachtingen.

De invloed van taal blijkt vrij krachtig te zijn: het doet meer dan alleen onze aandacht richten op relevante dingen in onze omgeving wanneer we met anderen communiceren, en kan zelfs zo ver gaan als het zichtbaar maken van dingen die we voorheen niet konden waarnemen. Wetenschappers hebben ons laten zien dat afbeeldingen die onzichtbaar zijn gemaakt voor het menselijke oog, zichtbaar gemaakt kunnen worden door iemand de naam van het “ondetecteerbare” object van tevoren te laten horen.

Dus wat betekent dit precies? Dat we woorden kunnen gebruiken om als een toverstaf alle ondetecteerbare dingen om ons heen zichtbaar te maken? Niet helemaal. Door proefpersonen onherkenbare afbeeldingen te tonen, dat wil zeggen zeer kort weergegeven of vervormde afbeeldingen, hebben wetenschappers getest in welke mate taal helpt om deze afbeeldingen toch herkenbaar te maken. Vlak voordat de afbeelding werd weergegeven op het scherm, hoorde de proefpersoon een gesproken woord. Dit woord kwam soms wél en soms niet overeen met de getoonde afbeelding. Door dit systematisch te doen, vonden de onderzoekers dat alleen na gesproken woorden die overeenkwamen met de afbeelding, het herkennen van de afbeelding sneller gebeurde, waardoor proefpersonen deze afbeeldingen vaker konden zien.

Wat maakt taal nou zo speciaal en krachtig?

Goed, maar waarom is dit belangrijk? We bevinden ons waarschijnlijk nooit in zulke gecontroleerde laboratoriumomstandigheden in ons leven, dus waarom zou het ons iets uitmaken dat taal op deze manier invloed kan uitoefenen op onze waarneming? De reden waarom deze bevindingen zo interessant zijn, is omdat ze laten zien dat taal iets doet wat erg uniek is, zelfs bij de op het oog simpele taak van observeren. Interessant genoeg hebben gerelateerde geluiden die geen woord zijn (zoals vb. miauwen bij een plaatje van een kat) of andere afbeeldingen van dezelfde “onzichtbare” objecten (dus een plaatje van een andere kat), wanneer ze worden gepresenteerd vlak voor de afbeelding niet hetzelfde stimulerende effect op onze waarneming. Dit vertelt ons dat er inderdaad iets bijzonder is aan taal wat het krachtig genoeg maakt om onze verwachtingen te beïnvloeden en onze waarneming te vormen, op een manier waarop andere informatie dit niet kan.

Taal beïnvloed hoe we de wereld waarnemen.

Maar wat maakt taal precies zo speciaal en krachtig? Waarom kan het simpelweg horen van een woord de bijbehorende afbeelding zichtbaar maken, terwijl afbeeldingen en geluiden met dezelfde inhoud niet deze invloed hebben? Tsja, het eerlijke antwoord is, dat we dat nog niet helemaal weten. Onze beste gok is op het moment dat we zo afhankelijk zijn van taal, en het zoveel gebruiken gedurende ons leven, dat onze dagelijkse ervaringen en waarnemingen onlosmakelijk verbonden zijn geworden met woorden en labels.

Dit klinkt misschien nog wat science-fiction-achtig, dus wat kunnen hieruit opmaken? We hebben gezien dat taal stiekem best wel opmerkelijke effecten heeft op de manier waarop we de wereld waarnemen. We komen vaker visueel onduidelijke situaties tegen dan we denken, en onze omgeving is zo druk en veranderlijk dat het onmogelijk is om op ieder klein detail om ons heen te letten. Het is verleidelijk om te denken dat we een objectief beeld hebben van onze omgeving, en het is daarom goed om herinnerd te worden aan hoe subjectief en eenvoudig beïnvloedbaar ons beeld van de wereld eigenlijk kan zijn.