Op een gemiddelde dag horen we heel veel geluiden, ook geluiden waar we soms niet in geïnteresseerd zijn. Als je bijvoorbeeld een gesprek probeert te voeren in een restaurant of café, wil je liever niet afgeleid worden door het gesprek aan de tafel naast je. Hoewel dit best moeilijk kan zijn, zijn mensen er eigenlijk verrassend goed in. Dat wil zeggen, we zijn er veel beter in dan bijvoorbeeld computers. Luister maar eens aandachtig naar wat je nu eigenlijk hoort. De ventilator van de computer? Een gesprek op de achtergrond? Een paar seconden geleden was je je nog maar nauwelijks bewust van al die geluiden, omdat jouw talige brein aandacht besteedde aan het lezen van deze tekst. Hoe werkt dat eigenlijk?

 

Hoe hersenactiviteit iets kan vertellen over aandacht

pc_author_templateOm beter te begrijpen hoe onze hersenen aandacht op bepaalde geluiden kunnen vestigen, moeten onderzoekers zeer nauwkeurige metingen van hersenactiviteit kunnen doen. Voor onderzoek naar taal en aandacht zijn de ontwikkeling van magnetoencephalography (MEG) en elektro-encefalografie (EEG) dan ook zeer belangrijk geweest. Deze methoden geven ons informatie over hersenactiviteit op een schaal van duizendsten van seconden. Door te kijken naar zogenaamde ‘langzame’ hersengolven heeft onderzoek met MEG en EEG aangetoond dat ons brein spraaksignalen volgt. Een belangrijk deel van deze golven gaat op en neer met ongeveer het tempo van de lettergrepen in spraak waar iemand naar luistert.

Hersenactiviteit volgt echter niet alleen lettergrepen, maar ook meer taalkundige aspecten van spraak, zoals de grammaticale structuur van zinnen en zelfs betekenis. Hoe weten we dat? Om dit te achterhalen, hebben onderzoekers bijvoorbeeld gebruik gemaakt van spraakopnames die achteruit wordt afgespeeld. Het klinkt als spraak, met lettergrepen, maar is totaal onbegrijpelijk. Een vergelijking tussen de hersensignalen die worden opgewekt door gewone spraak en die bij omgekeerde spraak toonde aan dat veranderingen in hersenactiviteit de normale spraak veel beter volgt dan bij omgekeerde spraak.

 

 

BrainAttending

Een ander recent wetenschappelijk onderzoek heeft op een verschillende manier naar deze vraag gekeken. Hele zinnen, zoals ‘Het kleine meisje ziet een ballon’ kunnen worden opgedeeld in kleinere betekenisvolle stukken met strikte grenzen (zoals ‘Het kleine meisje’). En die betekenisvolle stukken kunnen ook in woorden worden opgedeeld (zoals “meisje”). De onderzoekers lieten Chinese en Engelse luisteraars naar Chinese zinnen luisteren terwijl hun hersenactiviteit werd gemeten. De onderzoekers zagen fluctuaties in hersenactiviteit bij Chinese luisteraars die de grammaticale structuur volgde. Bij de hersenactiviteit van de Engelsen zagen ze dat niet (dat zouden hun hersenen natuurlijk wel doen als ze gewoon naar Engelse zinnen zouden luisteren!). Dit laat zien dat onze hersenactiviteit grammaticale aspecten volgt – mits de luisteraar de taal begrijpt!

Dit laat zien dat onze hersenactiviteit grammaticale aspecten volgt

– mits de luisteraar de taal begrijpt!

Luister je wel?

Laten we terugkomen op de situatie waarin je een gesprek probeert te volgen, terwijl er naast je in het café een ander gesprek plaatsvindt: door naar de hersengolven van een luisteraar te kijken, kunnen onderzoekers zien naar welk gesprek iemand aandachtig luistert! Maar we kunnen ook zien welke factoren het gemakkelijker of moeilijker maken om zorgvuldig te luisteren (en te negeren). Een van mijn eigen hersenonderzoeken heeft bijvoorbeeld aangetoond dat het moeilijker is om spraak te negeren als je die spraak heel gemakkelijk kunt verstaan, bijvoorbeeld als je al bekend bent iemands stem. Vertrouwde stemmen grijpen dus eerder je aandacht.

Dus waar je ook naar luistert, je talige brein golft mee!

 

Featured foto: Creative Commons / vertaling: Matthias Sjerps

Advertenties