Geschreven door: Franziska Hartung
Vertaald door: Lotte Schoot

De meesten mensen houden van verhalen: boeken, films of series. Maar niet iedereen houdt van alle dezelfde soort verhalen: mensen verschillen in wat ze leuk vinden en wat niet. Of iets leuk gevonden wordt of niet heeft vaak met de inhoud van het verhaal te maken, maar ook met de manier waarop het verhaal wordt verteld. Wij hebben getest hoe mensen geschreven fictie beleven, en of het uit maakt of het verhaal vanuit een ik- of een hij/zij-perspectief verteld wordt.

Voor ons experiment hebben we acht korte verhalen gekozen van bekende Nederlandse schrijvers, zoals Marga Minco, Tommy Wieringa, Bernlef, Sylvia Witteman en Thomas Rozenboom. In de helft van de verhalen was het hoofdpersonage een ik en in de andere helft een hij of zij. Van ieder verhaal hebben we een tweede versie gemaakt die op de andere lijkt, maar een andere verteller heeft. Zo werd een ik-perspectief (‘ik liep naar de deur‘) veranderd in een een hij- of zij-perspectief (‘hij liep naar de deur‘) en vice versa.

De participanten die aan deze studie meededen hadden geen idee wat het doel van het experiment was en lazen alle 8 verhalen na elkaar. Iedereen kreeg vier verhalen met een ik-verteller en vier met een hij- of zij-verteller te lezen. Terwijl de participanten de verhalen lazen, hebben we hun Skin Conductance Response gemeten met twee kleine elektrodes aan hun vingers. Zoals de naam al zegt, reflecteert dit de elektrische weerstand van onze huid. Deze weerstand is afhankelijk van de hoeveelheid vocht in het weefsel, dus bloed en zweet. Als mensen sterke emoties ervaren heeft dat invloed op de bloedcirculatie en bij opwinding of spanning beginnen ze vochtige handen te krijgen. In de Skin Conductance Response zien we dit dan terug. Zo kunnen we zien of mensen emotioneel betrokken raken bij het verhaal, of andere opwinding laten zien. Na het lezen van ieder verhaal werd aan de participanten gevraagd hoe het verhaal beviel. Ook moesten ze een vragenlijst invullen over hun leesbeleving.

Skin Conductance Response: Als mensen sterke emoties ervaren heeft dat invloed op de bloedcirculatie en bij opwinding of spanning beginnen ze vochtige handen te krijgen.

Uit onze resultaten blijkt dat lezers over het algemeen sterker meeleven met verhalen met een ik-verteller. Het is duidelijk dat mensen sterker getransporteerd raken in de fictieve wereld en dat ze meer mentale beelden ervaren. Ze vinden deze verhalen achteraf leuker en de verhalen werden hoger gewaardeerd. Tot onze verbazing blijkt dit niet uit de Skin Conductance Response: hier zien we dat mensen sterker meevoelen of meer opgewonden raken tijdens het lezen van een verhaal met een hij-verteller! Of onze resultaten ook voor andere soorten fictie, zoals films, romans, of waargebeurde verhalen van toepassing zijn blijft op dit moment nog een open vraag voor vervolgonderzoek.

Het wetenschappelijke artikel dat we hebben geschreven over deze studie is recent gepubliceerd in het tijdschrijft PLOS ONE. Als u daar in geïnteresseerd bent, kunt u het artikel hier lezen (gratis beschikbaar).

Advertenties