Geschreven door: Alexis Hervais-Adelman
Vertaald door: Monique Flecken

Meertalige personen moeten zich constant controleren tijdens het taalgebruik; om begrepen te worden en verstaanbaar te zijn moeten ze op het juiste moment de juiste taal kiezen. Het is immers niet erg bevorderlijk voor de communicatie om in een taal te spreken die de ander niet verstaat! Daarom moet iemand die meerdere talen spreekt ook leren hoe je die moet ‘managen’, zodat je de taal kiest die past bij de context.

Het is aangetoond dat deze taak wordt uitgevoerd door een bepaald mechanisme in het brein dat in brede zin verantwoordelijk is voor actie-selectie en controle; dit staat ook wel bekend als “cognitieve controle”. Cognitieve controle is het proces dat ervoor zorgt dat wij telkens weer ons gedrag kunnen aanpassen aan onze omgeving. Dit zorgt er dus voor dat we niet star en inflexibel zijn.

Cognitieve controle is het proces dat ervoor zorgt dat wij telkens weer ons gedrag kunnen aanpassen aan onze omgeving.

Men denkt nu zelfs dat het gebruik van cognitieve controle voor het ‘managen’ van je talen leidt tot een versterking van dit mechanisme in het brein. Onderzoek heeft aangetoond dat meertalige sprekers, in vergelijking met eentalige sprekers, beter zijn in het uitvoeren van bepaalde taken waar met name het inhiberen van bepaalde acties voor nodig is.

United_Nations_General_Assembly_Hall_(3)
Het hoofdkwartier van de Verenigde Naties. Foto door: Basil D Soufi

De toegenomen globalisering in de laatste eeuw heeft geleid tot een grotere behoefte aan communicatie tussen mensen die verschillende talen spreken. Vaak is er geen tijd om bijvoorbeeld een tekst op te laten stellen en te laten vertalen. In zulke gevallen wordt er gebruik gemaakt van een tolk. Bijvoorbeeld binnen de Europese Unie, waarin 24 verschillende talen worden gesproken, of de Verenigde Naties waar 6 verschillende talen tegelijkertijd worden gebruikt. Een tolk wisselt informatie uit tussen de ene en de andere taal in een zeer korte tijd, zodat afgevaardigden uit verschillende landen een dynamische discussie kunnen voeren. Het gaat hier niet alleen om de snelheid van communicatie; het jezelf kunnen uitdrukken in je moedertaal wordt gezien als cruciaal voor een goedlopende democratische samenleving.

Ondanks continue technologische ontwikkelingen hebben we nog altijd menselijke tolken nodig, omdat zij het altijd significant beter doen dan computer-gestuurde vertaalsystemen. Het zal je niet verbazen dat de taal-controle mechanismen van een tolk zich veel sterker hebben ontwikkeld dan dat mechanisme in een gemiddeld meertalig persoon: In plaats van te switchen tussen talen afhankelijk van de gesprekspartner en de context, moet een tolk twee talen tegelijk activeren om op hetzelfde moment de ene taal te verstaan, en deze inhoud vrijwel direct in de andere taal weer te geven. Als we dus kijken naar iemands hersenactiviteit tijdens het tolken, krijgen we een uniek beeld van de hersengebieden die verantwoordelijk zijn voor het succesvol volbrengen van deze uitdagende taak.

brainactivityalexisNL
Deze delen van de hersenen waren actief tijdens het tolken.

Onze onderzoeksgroep wilde deze processen in de hersenen onderzoeken. Dit deden we door 50 meertalige mensen te vragen om te tolken, terwijl wij hun hersenactiviteit maten middels functional magnetic resonance imaging (fMRI). Met fMRI meet je de hersenactiviteit tijdens het uitvoeren van bepaalde taken, en kun je zien welke gebieden het meest aangesproken worden. Tijdens het tolken was niet alleen het taalsysteem actief; een groot hersennetwerk dat te maken heeft met cognitieve controle was ook sterk geactiveerd tijdens deze taak. Eigenlijk is het niet zo heel verrassend dat dit hersennetwerk, dat ook  verantwoordelijk is voor algemene switch- en controle-taken, met het tolken gemoeid is. De hersenstructuren die het sterkst te maken hebben met het managen van verschillende talen in het brein zijn onderdeel van een systeem dat we  ook wel “het reptielen brein” noemen. Dit systeem heet zo omdat het aanwezig is bij veel verschillende diersoorten, zelfs die die nauwelijks aan ons verwant zijn, zoals de hagedis.

Dit alles suggereert dat de uitdaging van extreme taalcontrole – zoals dat tijdens het tolken het geval is – aangegaan wordt door hersenmechanismen die onderdeel zijn van een breder systeem van cognitieve en gedragscontrole; ons onderzoek laat zien dat het taalgebruik van zogenaamde “polyglots” deze hersenfuncties beinvloedt.

Advertenties