Wat als George Orwell zijn boek 1984 in 2015 had geschreven (met een iets aangepaste tijdlijn natuurlijk)? Met alle technologische vooruitgang sinds de jaren ’40, wie weet met wat voor fantastisch plot zijn creatieve brein zou zijn gekomen. De gedachtenpolitie zou het in ieder geval een stuk makkelijker hebben. Ze zouden niet hoeven wachten totdat mensen zich verdacht gedragen, maar direct patronen in hersenactiviteit te bestuderen om te zien of mensen gedachtenmisdrijven begingen. Voor sommige lezers klinkt dit misschien een beetje vergezocht, maar voor veel mensen is dit een grote zorg. Onderzoekers begrijpen steeds beter wat bepaalde patronen in hersenactiviteit betekenen. Kan het binnenkort zo zijn dat iemand door naar jouw hersenactiviteit te kijken weet waar jij op dat moment aan denkt?

BrainReading

Er zijn inderdaad onderzoekers bezig met het ontwikkelen van geraffineerde computeralgoritmes om patronen in hersenactiviteit om te kunnen zetten naar wat mensen denken. Bepaalde patronen zijn kenmerkend voor specifieke cognitieve processen, en als je weet welk patroon bij welk proces hoort, is het inderdaad mogelijk om iemands ‘gedachten’ te lezen. Met het idee van een gedachtenpolitie in je hoofd klinkt dit misschien een beetje eng, maar dit soort onderzoek wordt over het algemeen gedaan met veel nobelere doelen. Bijvoorbeeld om patiënten te kunnen helpen die een amputatie hebben ondergaan. Zij zouden dan via hun hersenen kunnen controleren wat hun prothese doet. Een ander voorbeeld zijn patiënten met het zogenaamde ‘locked-in’ syndroom. Deze patiënten kunnen wel nog denken, maar geen enkel lichaamsdeel meer bewegen. Als we hun hersenactiviteit kunnen lezen en om kunnen zetten naar bijvoorbeeld robot-spraak, kunnen we deze patiënten toch nog laten praten.

Voor een gedachtenpolitie hoef je (voorlopig) niet bang te zijn. Onderzoekers zijn nog lang niet zo ver om zonder jouw medeweten jouw gedachtes te lezen. Ten eerste kunnen jouw gedachten het beste ‘gelezen’ worden door elektrodes in je hersenen in te brengen. Maar omdat dat gelukkig alleen mag als het echt noodzakelijk is voor medische behandeling, gebruiken onderzoekers vaker grote MRI of MEG scanners voor hun onderzoek naar ‘gedachtenlezen’. Iedereen die ooit in een MRI machine heeft gelegen, weet dat je dat echt wel zou merken!

Daarnaast is het tot nu toe alleen nog mogelijk om simpele dingen te decoderen, zoals wat voor iets een persoon op dat moment ziet (een huis of een gezicht, of een bepaalde letter uit het alfabet). Om echt iemands gedachten te kunnen lezen zou een bepaalde vorm van reconstructie mogelijk moeten zijn; iemand luistert bijvoorbeeld naar muziek, en dat muziekstuk wordt later gereconstrueerd op basis van patronen in hersenactivatie. Dat soort complexe cognitieve processen (zoals taal) kunnen nog lang niet gedecodeerd worden; daarvoor moeten we nog veel meer weten over de onderliggende hersenprocessen dan we nu weten.

Dus het antwoord op de vraag in de titel van dit stukje is ja, en (misschien maar goed ook) nee. Tot op zekere hoogte kunnen neurowetenschappers inderdaad je gedachten lezen. Maar alleen zeer simpele dingen, en zeker niet zonder dat jij het door hebt!

Geschreven door: Ashley Lewis
Vertaald door: Lotte Schoot

Advertenties